Orrialdearen edukia ez dago indarrean.

Fauna

Ezagutu animalia paregabeak

Hezegunea leheneratu ostean berriro ere hemen bizi diren animalia ugari ezagutu ahalko dituzu Salburuan.

200 hegazti-espezie bizi dira inguru honetan (horietatik 78 hemen ugaltzen dira), bai eta 40 ugaztun-espezie, 12 narrasti-espezie, 9 anfibio-espezie eta ornogabe ugari ere.

hegazti-espezie

ugaztun-espezie

narrasti, anfibio eta arrain-espezie

Conoce a los habitantes de los humedales

Oreina

Oreina

(Cervus elaphus scoticus)

Landaretza kontrolatzeko asmoz hezegunean sartutako espezie bat dira Salburuko oreinak. Elikatzean hortzekin belarrak mozten edo ateratzen dituztenez, zenbait landare haztea saihesten dute, eta, horrela, inguruan oreka gordetzea lortzen da.

Gainera, urmael eta belardi artean hara-hona dabiltzanez, parkean barrena mantenugaiak banatzen laguntzen dute; adibidez, gorotzen bidez. Horrela, uretan gehiegi metatzea saihesten da eta ekosistema orekan egotea errazten da.

Irailaren amaieratik urriaren erdialdera arte, udazkeneko gertaera zirraragarrienetako bat bizitzeko aukera duzu: orroaldia, zeinean orein arrek emeak erakartzeko eta lurraldea markatzeko orro luze eta sakonak egiten dituzten.
Bisoi europarra

Bisoi europarra

(Mustela lutreola)

Bisoi europarra da Salburuko espezie nabarmen eta entzutetsuena. Haragijale hori galtzeko arrisku larrian dago mundu mailan, eta 150 ale inguru bizi dira Iberiar penintsula osoan.

Iheskorrak dira, baina, saiatzen bazara, baliteke egunsentian eta iluntzean ikustea, ehizara ateratzen direnean.

Bisoi europarraren mehatxu nagusia bisoi amerikarra da. Espezie exotiko eta inbaditzaile hori zuzenean lehiatzen da bertoko espeziearekin eta 2016az geroztik desagerrarazita dago Salburuan. Muturrak bereizten ditu: bisoi europarrak mutur osoa zuria du, eta bisoi amerikarrak, berriz, beheko ezpaina besterik ez du kolore argikoa.

Mehatxu nagusia jada ez dagoela-eta, itxian hazitako aleekin bisoi europarraren populazioa indartzeko proiektu bat dago abian.
Zikoina zuria

Zikoina zuria

(Ciconia ciconia)

EAEko kolonia handiena Salburuan dago, eta urte osoa ematen du bertan, bai parkean eta bai inguruetan janaria ugari duela eta.

Hegazti zangaluze dotore horrek habia handiak egiten ditu, zuhaitzetan eta plataforma artifizialetan. Urtean 3-5 arrautza erruten ditu, eta emeak nahiz arrak txitatzen dituzte.

Beste hegaztiek ez bezala, zikoina zuriak ez du kantatzen, baina “klak-klak” bereizgarri bat egiten du mokoarekin, batez ere umatze-garaian edo habia defendatzeko.

Las Zumas behatokitik erraz ikusi eta entzungo duzu, pare-parean habiak egin dituzte eta.
Kopetazuri arrunta

Kopetazuri arrunta

(Fulica atra)

Kopetazuria erraz bereizten da, lumaje beltz-beltza baina kopeta zuria duelako, izenak dioen bezala. Umatze-garaian oso lurraldekoia da; elkarren artean borrokan aritzen dira etengabe, eta ez dira beste espezie batzuen beldur izaten.

Oso igerilari eta urpekari ona da, eta ur azpian murgiltzen da janaria bila: landare urtarrak, intsektuak eta krustazeo txikiak, besteak beste.

Gainera, kopetazuriak oso kantu bereizgarri eta zolia du, beren artean komunikatzeko erabiltzen dutena; batez ere, liskarretan edo arriskuez ohartarazteko.
Baso-igel jauzkaria

Baso-igel jauzkaria

(Rana dalmatina)

Baso-igel jauzkarien populazio gutxi batzuk bakarrik daude Araban, eta horietako bat Salburuan bizi da. Espezie mehatxatua da, Araban oraintxe hain urri dauden hariztiak ezinbesteko baititu bizirik irauteko.

Urtearen gehienean ez dira batere nabarmentzen baso barruan, otsailean eta martxoan izan ezik, umatze-garaia baitute orduan, eta hezeguneetara hurbiltzen dira arrautzak errutera.

Baso-igel jauzkariaren errunaldia erraz ezagutzen da, arrautzak landare urtarren zurtoinetan finkatzen dituzte eta. Salburuan 300 baso-igel jauzkari bizi dira gutxienez, eta azken 15 urteetan joera goranzkoa izan da.

Jauziak ere harrigarriak ditu, izenean suma daitekeenez. Atzeko hanka luze eta indartsuei esker, 8 zentimetro eskas den anfibio txiki horrek metro erdi gora eta metro bat luzeko jauzia egin dezake.
Zangaluze handiak

Zangaluze handiak

EAEn, Salburua da gune nagusietako bat hanka eta moko luzeko hegazti horientzat.

Hainbat espeziek Salburuko hezegunean hazten dituzte txitak. Nabarmentzekoak dira, adibidez, mokozabal zuria, moko zapal bereizgarrikoa; amiltxori txikia eta amiltxori arrunta, biak ere gautarrak, eta koartza gorria, lezkadietan ezkutatu ohi dena. Salburuan ugaltzen dira, halaber, koartza hauskara, koartzatxo txikia eta koartzatxo itzaina.

Udaberriro, 200 bikote inguruk hemen egiten dituzte habiak; gehienbat Betoñuko urmaeleko kolonian. Helduak janariarekin joan-etorrian, txitak eskean deika, sekulako ikuskizun naturala da aste hauetakoa.

Ondo behatu ahal izateko, onena prismatikoak erabiltzea da, eta urertzei, ihitokiei eta sakonera txikiko urei arretaz erreparatzea, leku horietan bilatzen baitute elikagaia.
Ur-benarriza

Ur-benarriza

(Acrocephalus paludicola)

Lezka artean bizi da (ur ondoan hazten diren kanabera altu eta meheak, muturretan luma-itxurako infloreszentziadunak), eta bi zerrenda zabal eta ilun ditu buruan. Oso zuhurra da, ez batere nabarmena, eta zaila da ikusten.

Ur-benarrizentzat, Salburua atsedenleku estrategikoa da Poloniatik, Bielorrusiatik, Ukrainatik edo Baltikoko herrialdeetatik abiatu eta negua epel igaro asmoz Senegal, Mali edo Mauritaniaraino egin beharreko bide luzean. Abuztu-irailetan joaten dira, eta apiril-maiatzetan itzultzen.

Hezegunetik igarotzen abuztuan eta irailean ikusiko ditugu nagusiki, hegoalderantz doazenean, eta gero berriro apirilean eta maiatzean, itzulerako bidaian.

Salburua bizitoki edo atsedenleku duten 200 hegazti-espezie baino gehiagoren artean, txoritxo kantari hori dago Europan mehatxatuena. Hegazti hori hemen egotea izan da Salburua Hegaztientzako Babes Bereziko Eremu (HBBE) izendatzeko arrazoietako bat.
Tximeletak

Tximeletak

(Lepidoptera)

Udaberrian eta udan, Salburua kolorez betetzen da, hezegune gainean hara-hona hegan dabiltzan ezin konta ahala tximeletari esker.

Edertasunetik haratago, baina, tximeleta guztiek –egunekoek nahiz gautarrek– funtsezko zeregina betetzen dute ekosistemen orekan eta polinizazioan.

Tximeleta gautarrak urtearen gehienean daude eta egunekoak baino ugariagoak ere badira, baina oharkabean joaten zaizkigu, gauez ibiltzen direlako eta espezie asko kolore apalagokoak direlako.

Aniztasun hori Salburuan ere halaxe da: Atariko inguruan eguneko 50 tximeleta-espezie baino gehiago eta 900 espezie gautar bizi dira, hala nola sertorio-tximeleta, lirio-tximeleta, makaona, limoi-tximeleta, proserpina, distira-lamia, amiral gorria...

Horietako batzuk galzorian daude, gizakiok eragindako inpaktuarengatik. Tximeletak zaintzeko, babesleku gisa balio dien tximeleta-oasi bat dugu. Gainera, tximeleta gautarrak nahiz egunekoak babesteko programetan parte hartzeko aukera duzu.

Ikusi tximeleten albuma
Burruntziak

Burruntziak

(Odonata)

Salburuan mota askotako burruntziak daude, dozena bat espezie, eta, gainera, zenbait espezie mehatxaturen babesleku da.

Batzuk distiratsuak, beste batzuk kamuflatzearren kolore motelekoak, baina guztiak dira beren mugimenduetan harrigarriak, landare eta ur gainean hegan bizkor-bizkor, zehaztasun izugarriz, eltxo, euli eta jateko beste intsektu batzuen bila.

Burruntzien larbak uretan bizi dira eta harrapakari bikainak dira. Heldu bihurtzeko, metamorfosi ikusgarria egiten dute, eta udaberrian eta udan hezeguneko urertzak lehengo beren itxuraren hondarrez beteta geratzen dira (exubiak).

Inguruan burruntziak egotea osasun ekologiko onaren adierazle da. Horregatik, burruntzien jarraipena egiteak hezegunearen kudeaketarako informazio asko ematen du.
Uhalde-enara

Uhalde-enara

(Riparia riparia)

Enaren familiakoa da hegazti intsektiboro txiki hori, itxura marroixka eta sabelalde zurikoa, eta ibaien ezponda hareatsuak zulatuz egiten du habia. Migratzailea da, eta neguan alde egiten du hemendik Afrikarantz, Sahararen hegoaldera joateko.

Beste arazo batzuen artean, umatzeko leku egokiak urri izateak eragin du EAEn espezie mehatxatua izatea.

Atariko begiratokitik horman zuloak dituen eraikin bitxi bat ikusiko duzu, harea-kolorekoa. Kolonia artifizial bat da, espezie horri laguntzeko sortua. Azken urteotan hogeita hamar bat bikotek leku horretan umatzea erabaki dute. Maiatzetik aurrera, patxadaz leku horri begira zenbait minutuan geratzen bazara, uhalde-enarak sartu-irtenean ikusiko dituzu, kumeak zaintzeko eginahaletan.

Behin kumeak hazitakoan, uhalde-enarak talde handi eta zeharo ikusgarritan ibiltzen dira urmaelen gainean, enara arruntekin eta enara azpizuriekin batera, bertako intsektu ugariak jan eta jan, egingo duten migrazio-bidaia luzerako indarrak hartzen.
Apoarmatu korrontezalea

Apoarmatu korrontezalea

(Mauremys leprosa)

Urmael hauetan dago ur gezako dortoka horren EAEko populazio ugariena eta ondoen kontserbatutakoa. Hain zuzen ere, Atariko urmaelen ertzetan, udaberrian, lurzorua heze dela, emeek habietan lurperatzen dituzte arrautzak, hortik jaioko dira belaunaldi berriak, eta, halaxe, EAE mailan espezie horren habia-eremu nagusia da, guk dakigula.

Salburuan 100 apoarmatu korrontezale baino gehiago identifikatu dira, eta populazioa egonkorra dela dirudi. Egun epeletan, Atariko begiratokitik prismatikoen laguntzaz eta patxadaz hartuta, ohikoa izaten da animalia bitxi horietakoren bat ikustea eguzkitan jarrita lasai.

Dortoka horren mehatxu nagusietako bat apoarmatu exotikoak dira, jendeak etxeko maskotatzat hartu eta gero urmaeletan askatuak. Lagundu iezaguzu Salburuko fauna eta flora babesten: animaliarik ez utzi aske.
Zingira-mirotza

Zingira-mirotza

(Circus aeruginosus)

Oso litekeena da urmaeletara bisitan etorritakoan hegazti harrapari bat ikustea nahiko behean hegan, urertzei beha etengabe, harrapakin bila, bakarren bat ustekabean noiz harrapatuko. Hegazti hori zingira-mirotza da, leku hauetan bizitzen espezializatutako harrapari bakarra, izenak adierazten duen bezala.

Arra, marroixka, hegan dabilela erraz bereizten da, hegoetan zerrenda gris argi zabal bat du eta. Emeak, berriz, horiak edo zuriak ditu burua, lepoa eta sorbaldak, eta ez dago nahasterik.

Espezie urria eta mehatxatua da, eta lurrean umatzen du, urmaeletako landareen artean. Salburuan urtero bikote 1 edo 2 umatzen dira.

Neguan, Europako beste bazter batzuetatik etorritako beste hegazti batzuk batzen zaizkie, eta, eguna Arabako lautadan ehizan eman ondoren, Arkautiko urmaelean elkartzen dira, etzaleku komunal bitxi eta ugaria sortzen, urertzeko landaretzan.
Murgilari mottoduna

Murgilari mottoduna

(Aythya fuligula)

Uretako hegaztiak ugaltzeko eskualdeko hezegune garrantzitsuenetako bat da Salburua.

Ahateen artean, espezie berezienetako bat murgilari mottoduna da, guztiz nahasezina, bere lumaje zuri-beltza eta garondoko luma-gandorra direla eta. Salburuan 2000. urteaz geroztik modu erregularrean ugaltzen da, eta urtean 5 txitaldi ateratzen ditu aurrera, batez beste. Hala, Iberiar penintsulan umatzen den leku bakarrenetako bat da. Ekainaren amaierara arte itxaron behar da lehenengo emeak txitekin ikusteko.
Antzara hankagorrizta

Antzara hankagorrizta

(Anser anser)

Nabarmentzekoa den beste ahate-espezie bat antzara hankagorrizta da. Tamainaz handia eta lumaje apalekoa, etxeko antzarak gogorarazten dizkigu berehala; haien arbasoa da.

Iberiar penintsulan anatido hori modu erregularrean umatzen den leku bakarretako bat da Salburua, eta urtean hamabost bat bikotek izaten ditu txitak. Martxoaren erdialdean jada ikus daitezke antzara hankagorrizten txitak, berdexkak.

Neguan, Europa iparraldetik etorritako antzara ugari batzen zaizkie. Egunean zenbait aldiz urmaeletatik sartu-irtenean ikusiko ditugu, talde handitan, oso zalapartari, eta benetan ederra izaten da irudia.
Alpetar adarluzea

Alpetar adarluzea

(Rosalia alpina)

Salburuan bizi diren intsektuen artean ederrenetako bat da, baina urria ere bai, eta babestuta dago.

Oso urdin deigarrikoa da kakalardo hori. Arrek gorputza baino antena luzeagoak dituzte. Baso helduetan eta usteltzen ari diren enborretan bizi dira, larbak egur hilez elikatzen direlako.

Aurkitzen zaila da espezie hori. Ikusi nahi baduzu, egur pilatuetan saiatu zaitezke, babesa eta janaria ditu-eta horrelako lekuetan.

Salburuan alpetar adarluzea egotea heldutasun-egoera egokiko baso-masak daudelako adierazle ona da.

Espezie inbaditzaileak

Zoritxarrez, Salburuan animalia inbaditzaileak ere badaude, giza ekintzaren ondorioz iritsiak, eta ingurumen-arazo larriak eragiten dituzte. Horrelakoen artean azpimarratzekoak dira ibai-karramarro gorria, arrain batzuk, Floridako apoarmatua eta liztor asiarra.

Zaindu ingurunea

Errespetatu animaliak; behatzeko, jarri distantzia egokian eta ez manipulatu.
Utzi beren elikagaia aurkitu dezaten; ez eskaini jatekorik. Animaliei jaten emanda (batez ere, ogia), ura zikintzen da eta hezegunearen osasunari kalte egiten diogu.
Zaindu inguruneko lasaitasuna; saiatu zarata handirik eta mugimendu zakarrik ez egiten.
Babestu flora; gozatu hartaz, baina ez atera errotik eta ez eraman etxera landarerik.

Fauna gidak

Espezie aipagarri gehiago ezagutu eta ibilbide jakinen bat egin nahi baduzu, gida hauetan informazio gehiago aurkituko duzu:

Fauna