www.vitoria-gasteiz.org orrialdera joan

Orrialdearen edukia ez dago indarrean.

Flora

Mundu bete lore eta landare

Salburuko hezeguneetan askotariko landareak, landare-komunitateak eta paisaiak gozatu ahal izango duzu, urtaroaren eta hezeguneetako ur-mailaren arabera. Hona hemen nabarmenetako batzuk:

Malba zuria

Malba zuria

(Althaea officinalis)

Salburuko landare berezienetako bat da malba zuria, eta, hain zuzen, landare hori ikus dezakegun EAEko leku bakarrenetakoa da Salburua.

Oso landare altua da, eta oso ezaugarri zehatzeko belardi hezeetan bakarrik hazten da; lurzorua beti heze egotea behar du, eta habitat hori urri dago gaur egun.

Loreak udan sortzen zaizkio, delikatuak dira eta egun gutxi irauten dute, baina malba zuriak lore asko ematen ditu sasoian zehar.

Berezko balioaz gain, tradizio luzea du: petaloak jangarriak dira eta mende luzez eztarria eta eztula sendatzeko erremedio bezala erabili izan dira.

Leku hezeetako beste landare batzuk izan ohi ditu ondoan belardi horietan, hala nola ihiak, gaituna edo Molinia caerulea gramineoa, eta paisaia fresko eta biziz betea sortzen da hala.
Lirio horia

Lirio horia

(Iris pseudacorus)

Gauza berezia da hemen lirioak ikustea (ostargi-belar ere esaten zaie), horrelakoen habitat nagusia arro mediterraneoa baita.

Izenak dioen bezala, lore horiak ditu, handi eta ikusgarriak, eta gure ingurune naturalaren “osasun-adierazle” gisa balio digute: ura garbi eta lurzorua aireztatuta dauden seinale dira, eta ekosistemaren kalitate onaren isla.

Negu-bukaeratik uda-hasierara arte ikus ditzakezu. Dena den, loraldiak maiatz aldera du une gorena, uda aurretik, eta hezeguneen zati handi bateko paisaiaren bereizgarri bihurtzen da sasoi horretan. Izan ere, multzo handitan hazten da, eta horien barruan habiak egiten dituzte hegazti urtarrek.
Irabelarra

Irabelarra

(Aconitus napellus)

Irabelarra, edo akonitoa, ez da oso ohiko landarea EAEn. Lore urdinak ditu, oso deigarriak, eta Salburuan leku ospel eta hezeetan ikusi ahalko duzu, basoetan, aldi batez urak hartuta geratutako lurzoruetan.

Udan loratzen da, eta uztailean eta abuztuan ditu loraldiko une gorenak.

Lurzoru hezeko beste landare batzuekin batera egoten da, nasailora ederrarekin, adibidez, eta txoko fresko eta landaretzaz beteak sortzen dituzte.

Landare horren gauzarik interesgarriena, dena den, bere propietate sendagarriak dira, antzinatik ezagunak. Irabelarraren osagai nagusiaren oxidaziotik abiatuta, aspirina aurkitu zen (azido azetilsalizilikoa), XIX. mendearen amaieran; sendagai ezagunenetakoa da ordutik, eta munduan gehien erabiltzen denetako bat.
Hegoaldeko elorri zuria

Hegoaldeko elorri zuria

(Crataegus laevigata)

Hegoaldeko elorri zuria Europako erdialdean eta iparraldean dago ugariago; baso hezeetan hazi ohi da, urtearen gehienean urak hartuta dauden lurzoruetan. Iberiar penintsulan, Araban, Bizkaian, Gipuzkoan, Nafarroan, Errioxan eta inguruetan dago, bai eta Erdialdeko Sistemako eremu batzuetan ere.

Salburuan ale gutxi daude, gehienak Arkautiko urmaelaren iparraldean dagoen basotxoan (“Montecito” deritzona).

Martxoan loratzen da –apiril eta maiatz bitartean loratzen diren beste elorriak baino lehen, beraz–, eta, usain handiko lore zuriz estalita, erleak eta tximeletak erruz inguratzen zaizkio loreek erakarrita.

Udazkenean, fruitu gorri txikiak ematen ditu, eta zenbait hegazti elikatzen dira haietaz: zozoak, birigarroak eta txantxangorriak, adibidez. Negua iritsi aurretik basoak ematen duen azken elikagaietako bat dira fruituok. Gero, neguan, hostoak galtzen ditu elorri zuriak.
Landare urtar gainerakorrak

Landare urtar gainerakorrak

Landare urtarrak funtsezkoak dira: ura garbitzen eta oxigenatzen dute, substratua finkatzen dute, eta espezie askoren babesleku eta elikagai dira.

Beti heze dauden lurzoruetan hazten dira, eta komunitateak eratzen dituzte, espezie nagusiaren arabera: lezkadiak, ihitokiak, edo ezpata-belarren eta lirio horien belardiak.

Betoñuko urmaelean, Carix riparia ezpata-belarraren belardiak nabarmentzen dira. Iberiar penintsulako barnealdean daudenen artean ondoen kontserbatutakoa eta zabalenetakoa da, eta Salburua Natura 2000 Sarean egotearen arrazoietako bat.

Landare batzuk uda osoan berde egoten dira, beste batzuk udaberrian edo udazkenean daude bikainen, eta, hala, biziz betea ageri da beti paisaia aldakorra.
Haritz kanduduna

Haritz kanduduna

(Quercus robur)

Haritz kanduduna, gurean ohikoena den haritza, oso zuhaitz sendoa da, 40 metroko garaiera ere hartu dezake eta zenbait mende bizi daiteke. Urak hartutako lurzoruetan irauteko gai da, eta nagusi da bailararen behealdeko leku hezeetan dauden basoetan.

Bere bikaintasun eta itxurarengatik, batzarren eta kontzejuen ikur izan da antzinatik; Gernikako Arbola dugu horren adibide. Haritz kandudunaren zur gogor eta sendoa oso preziatua izan da, eta haren ezkurrak, pedunkulu luzeetatik esekiak, nabarmenak dira beste haritz batzuenen aldean.

Salburuan haritzak ikusteko leku onena “Montecito” da, Arkautiko urmaelaren iparraldean dagoen uharte-baso babestua, faunaren eta floraren babesleku dena. Haritzen ondoan hazten diren zuhaitzetako batzuk dira, esaterako, lizarrak, astigarrak, zumarrak eta sahatsak, eta zuhaixka bereizgarriak, berriz, hesilaharra, gaukarra eta hegoaldeko elorri zuria.

Urtaro bakoitzak paisaia bat dauka: loreak eta gerbak udaberrian, hosto berdeak eta itzala udan, hosto eta ezkur eroriak udazkenean, eta enbor sendo eta adar biluziak neguan.
Sahatsak

Sahatsak

(Salix sp.)

Sahatsek ibaien eta erreken ertzak estaltzen dituzte Salburuan. Uretan behera korridore berdeak eratzen dituzte, eta etorkizunean hariztiak sortzea laguntzen dute.

Ohikoenak zume zuria (Salix alba) eta sahats iluna (Salix atrocinerea) dira, eta haiekin batera zuhaixkak ere izaten dira batzuetan: hiru estamineko sahatsa (Salix triandra), zume hostoestua (Salix eleagnos) eta zume gorria (Salix purpurea).

Eremu basotsuetan ahuntz-sahats (Salix caprea) ale batzuk daude sakabanatuta, eta ibilgu txikiagoetan –Arkautiko lehengo informazio-gunetik gertu, adibidez–, sahats kantauriarra (Salix cantabrica) dago, hosto urdinxka eta distiratsukoa, Iberiar penintsulako endemismo horren populazio ekialdekoena.
Makalak

Makalak

(Populus x canadensis)

Makaldiak, garai batean Salburuko zati baten bereizgarri zirenak, 70eko hamarkadako plantazio hibridoak dira, urmaelak lehortu ostean zura lortzeko sortuak, jatorrizko hariztiak ordeztuta.

Gaur egun makal horietako asko egoera kaskarrean daude, eta, horregatik, kentzen ari dira pixkanaka, Salburuko berezko basoak lehengoratzeko, haritzak, lizarrak, astigarrak eta inguruko ohiko zuhaixkak landatuz.

Han-hemenka sakabanatuta, ibai, erreka eta ubideen ertzetan makal beltz (Populus nigra) ale batzuk ere badaude; horixe da Arabako Lautadako ibilguetako espezie autoktono ohikoena.
Lezkadia

Lezkadia

Lezkadia hezeguneetako landare-formazio baliotsuenetako bat da. Batez ere lezka arruntez (Phragmites Australis) osatuta daude: kanabera fin eta altuak dira, eta sakonera txikiko lekuetan edo oso lurzoru hezeetan hazten dira.

Lezkadiak iragazki natural gisa jokatzen du, ura garbitzen laguntzen baitu, eta funtsezko habitata dira hegazti-, anfibio- eta intsektu-espezie askorentzat nahiz uretako beste organismo batzuentzat.

Udazkenean eta neguan lezkek hostoak galtzen dituzte eta urre-koloreko edo lehor geratzen dira, eta horrek ere badu bere xarma, baina lezken trinkotasun eta hostotsutasun bereizgarriena udaberrian eta udan antzematen da.

Zaindu ingurunea

Babestu flora; gozatu hartaz, baina ez atera errotik eta ez eraman etxera landarerik.
Zaindu inguruneko lasaitasuna; saiatu zarata handirik eta mugimendu zakarrik ez egiten.
Errespetatu animaliak; behatzeko, jarri distantzia egokian eta ez manipulatu.
Utzi beren elikagaia aurkitu dezaten; ez eskaini jatekorik. Animaliei jaten emanda (batez ere, ogia), ura zikintzen da eta hezegunearen osasunari kalte egiten diogu.